# Filtreler ve özellikler

Popülasyon formundaki filtrelerin seçeneklerini ve varsayılanlarını, filtrelerin nasıl birleştiğini, oran belirlemeyi ve SES ile gelir grubu arasındaki farkı anlatır.

Popülasyon formundaki **Popülasyon Özellikleri** bölümü, üretilecek sentetik tüketicilerin (personaların) kim olacağını belirler. Bu sayfa her filtrenin ekrandaki adını, seçeneklerini ve varsayılanını, filtrelerin birlikte nasıl çalıştığını ve SES ile gelir grubu arasındaki farkı anlatır. Formun ad, büyüklük, araştırma konusu ve segmentasyon alanları [Popülasyon oluşturma](/dokumantasyon/populasyonlar/populasyon-olusturma) sayfasında anlatılır.

## Filtre alanı

Filtreler formun sol sütunundaki sekmelere ayrılmıştır: **Demografi**, **Ekonomik**, **Hayat Tarzı**, **İş Durumu**, **Sosyal Medya** ve **Özel Özellik**. Moda ve Reklam Testi sektörlerinde bunlara sektöre özgü bir sekme eklenir. Sekme adının yanındaki sayı, o sekmedeki etkin seçim sayısını gösterir.

Filtre alanı, **Segmentasyon Verisi** kartında bir segmentasyonu kabul edene kadar soluk görünür ve tıklanamaz. Form açıldığında hiçbir filtre seçili değildir; her özellik **Tümü** durumundadır.

Her özellik ayrı bir kartta yer alır. Kart başlığının yanında özelliğin durumu yazar:

| Durum | Ne zaman görünür | Etkisi |
| --- | --- | --- |
| **Tümü** | Hiçbir seçenek seçili değilken (varsayılan) | Kısıt yoktur; özellik Türkiye verisindeki doğal dağılımıyla üretilir. |
| **Özel seçim** | En az bir seçenek seçtiğinizde | Yalnızca seçtiğiniz seçeneklere sahip personalar üretilir. |
| **Özel oran** | **Oran belirle** ile yüzde girdiğinizde | Seçeneklerin popülasyondaki payını siz belirlersiniz. |

Kısa listeler tıklanabilir çipler olarak görünür; seçili çipin başında ✓ işareti bulunur. **Şehir** ve **Haber Kaynağı** gibi uzun listeler, üstünde **Ara...** kutusu olan işaretlemeli bir liste olarak açılır. Tek bir özellikteki seçimleri **Tümünü temizle** ile, açık sekmedeki bütün seçimleri **Tüm Filtreleri Temizle** ile sıfırlarsınız. **Tüm Filtreleri Temizle** diğer sekmelere dokunmaz.

## Filtreler nasıl birleşir

- **Aynı özellikte birden fazla seçenek "veya" anlamına gelir.** **Yaş** için **25-34** ve **35-44** seçerseniz her persona bu iki gruptan birine girer. İki grubun payı eşit bölünmez, Türkiye verisindeki doğal oranı izler. Belirli bir pay istiyorsanız **Oran belirle** düğmesini kullanın.
- **Farklı özellikler "ve" ile birleşir.** **Cinsiyet** için **Kadın**, **Şehir** için **İzmir** seçerseniz her persona hem kadındır hem İzmir'de yaşar.
- **Boş bırakılan özellik herkesi kapsar.** Hiçbir filtre seçmezseniz popülasyon, seçtiğiniz büyüklükte ve Türkiye verisindeki dağılıma göre üretilir.
- **Çelişen seçimler üretimi durdurmaz.** Birbiriyle bağdaşmayan seçimlerde sistem, filtrelere uyduramadığı personalarda ilgili filtreyi gevşetir ve ekranda uyarı göstermez. Popülasyon hazır olunca dağılım grafiklerinden sonucu kontrol edin.
- **Dar SES seçimleri persona sayısını düşürebilir.** Nedeni aşağıdaki "SES ve gelir grubu" bölümünde açıklanır.

## Oran belirleme

Bir özelliğin seçeneklerine yüzde pay vermek için:

1. Özellik kartında **Oran belirle** düğmesine tıklayın. O özellikteki seçimleriniz temizlenir ve her seçeneğe eşit bir yüzde yazılır.
2. Her seçeneğin yanındaki kutuya yüzdeyi girin. Kartın üstündeki rozet toplamı gösterir.
3. Toplam tam 100 olduğunda **Bu oranları kullan** düğmesine tıklayın. Düğme **Oranlar uygulandı** olarak değişir.

Toplam 100 değilse kartın altında "Toplam %90. Tam %100 yap, sonra onayla." biçiminde bir uyarı görünür. Oran yerine seçime dönmek için **Seçime dön** düğmesine tıklayın. Bir özellikte aynı anda hem seçim hem oran kullanamazsınız.

**Oran belirle** düğmesi şu özelliklerde bulunur: **Yaş**, **Cinsiyet**, **Eğitim**, **SES**, **Medeni Durum**, **Çalışma Durumu**, **Hane Büyüklüğü** ve **Araba/Ev Sahipliği**.

Oranlar her persona üretilirken bir olasılık olarak uygulanır. Bu yüzden gerçekleşen yüzdeler, özellikle küçük popülasyonlarda, girdiğiniz değerlerden biraz sapabilir.

> [!IMPORTANT]
> Onaylanmamış bir oran varken **Popülasyonu Oluştur** düğmesi devre dışı kalır. Oran girdiğiniz her kartta **Bu oranları kullan** düğmesine tıkladığınızdan emin olun.

Üç ya da daha fazla özelliğe oran verdiğinizde bunlardan biri **Çalışma Durumu** veya **Araba/Ev Sahipliği** ise sarı bir uyarı çıkar: **Birden fazla korelasyonlu dağılım aktif**. Bu iki özellik normalde yaş, cinsiyet ve eğitim gibi özelliklere bağlı olarak üretilir. Bunların hepsine birden oran vermek, seyrek de olsa tutarsız personalar doğurabilir; uyarı bu yüzden en az 100 persona önerir.

## Filtre listesi

Aşağıdaki tablolar formdaki her özelliği sekmesine göre listeler. "Oran" sütunu, o özellikte **Oran belirle** düğmesinin bulunup bulunmadığını gösterir.

### Demografi

| Özellik | Seçenekler | Oran |
| --- | --- | --- |
| **Yaş** | 18-24, 25-34, 35-44, 45-54, 55-64, 65+ | Var |
| **Cinsiyet** | Erkek, Kadın | Var |
| **Eğitim** | Okuryazar Değil, Okuryazar Ama Okul Bitirmedi, İlkokul Mezunu, Ortaokul Mezunu, Lise Mezunu, Üniversite Mezunu, Lisansüstü Mezunu | Var |
| **Medeni Durum** | Bekar, Evli, Boşanmış, Dul, Nişanlı | Var |
| **Şehir** | Türkiye'nin 81 ili | Yok |

Bütün personalar 18 yaş ve üzeridir. **Şehir** listesinde İstanbul, Ankara ve İzmir en üstte, diğer iller alfabetik sıradadır. Bir ili bulmak için adını **Ara...** kutusuna yazın. Türkçe karakter yazmanız gerekmez: "canakkale" Çanakkale'yi, "istanbul" İstanbul'u bulur.

### Ekonomik

| Özellik | Seçenekler | Oran |
| --- | --- | --- |
| **SES** | A, B, C1, C2, D, E | Var |
| **Kredi Kartı Sahipliği** | Evet, Hayır | Yok |
| **Banka Hesabı** | Evet, Hayır | Yok |
| **E-ticaret Alışverişi** | Evet, Hayır | Yok |

### Hayat Tarzı

| Özellik | Seçenekler | Oran |
| --- | --- | --- |
| **Alkol Tüketimi** | Evet, Hayır | Yok |
| **Sigara Kullanımı** | Evet, Hayır | Yok |
| **Hane Büyüklüğü** | 1, 2, 3, 4, 5, 6, 6+ | Var |
| **Araba/Ev Sahipliği** | Her ikisi de var, Sadece araba var, Sadece ev var, Hiçbiri yok | Var |

**Sigara Kullanımı** filtresinde **Evet** düzenli içenleri, yalnızca sosyal ortamda içenleri ve elektronik sigara kullananları kapsar. **Hane Büyüklüğü** filtresinde **6** ile **6+** aynı grubu, yani altı ve daha kalabalık haneleri seçer.

> [!CAUTION]
> **Alkol Tüketimi** ve **Haber Kaynağı** filtreleri şu anda güvenilir biçimde uygulanmaz. Bu iki bilgi, personanın hayat tarzı sınıfı belirlendikten sonra yeniden atanır ve seçiminiz bu adımda korunmaz. Bu özelliklerde seçim yapsanız bile personaların önemli bir bölümü seçmediğiniz seçeneklerle üretilir.

### İş Durumu

| Özellik | Seçenekler | Oran |
| --- | --- | --- |
| **Çalışma Durumu** | Tam Zamanlı Çalışan, Yarı Zamanlı Çalışan, Serbest Meslek, İşsiz ve İş Arıyor, İşsiz Ama İş Aramıyor, Öğrenci, Emekli, Ev Hanımı | Var |

### Sosyal Medya

| Özellik | Seçenekler | Oran |
| --- | --- | --- |
| **Haber Kaynağı** | TV'de Haber İzlemiyor, Hiç TV İzlemiyor, Haber Takip Etmiyor ve 15 kanal: A Haber, ATV, CNN Türk, Fox TV, Haber Türk, Halk TV, Kanal 7, Kanal D, KRT, NTV, Show TV, Star TV, TRT, SZC TV, TV100 | Yok |
| **Facebook**, **Twitter**, **WhatsApp**, **YouTube**, **Instagram**, **TikTok** | Her biri için Evet, Hayır | Yok |

Platform filtrelerinde **Evet**, personanın o platformu kullandığını gösterir.

## SES ve gelir grubu

**SES (sosyoekonomik statü)**, personanın ekonomik ve toplumsal konumunu altı sınıfta özetler: A, B, C1, C2, D ve E. A en üst, E en alt sınıftır. SES doğrudan üretilmez, hesaplanır: personanın gelir grubu, eğitim düzeyi ve çalışma durumu birlikte puanlanır ve toplam puana göre bir sınıf atanır.

**Gelir grubu** yalnızca geliri ölçer ve on dilimden oluşur: A1, A2, B1, B2, C1, C2, D1, D2, E1, E2. A1 en yüksek, E2 en düşük %10'luk dilimdir.

Bu iki ölçü birbirinin yerine geçmez. SES A, gelir grubu A1 ya da A2 demek değildir:

- Gelir grubu B1 olan, lisansüstü mezunu ve tam zamanlı çalışan bir persona SES A sınıfındadır.
- En yüksek gelir grubunda (A1) olan, ilkokul mezunu bir emekli ise SES B sınıfındadır.

Formda yalnızca **SES** filtrelenebilir; eski gelir grubu filtresinin yerini SES almıştır. Gelir grubu yine her personada bulunur ve raporlarda ayrı bir kırılım olarak görünür.

SES üretimden sonra hesaplandığı için, SES filtresi seçtiğinizde sistem istediğiniz sayıdan fazla persona üretir ve yalnızca seçtiğiniz sınıflara düşenleri tutar. Çok dar bir SES seçimi başka dar filtrelerle birleşirse popülasyon, istediğinizden az personayla tamamlanabilir.

> [!NOTE]
> Bazı raporlarda SES **Sosyoekonomik Statü**, gelir grubu **Gelir Grubu (%10'luk dilim)** adıyla görünür. Excel dosyalarında ikisi ayrı sütunlardır; sonuçları filtrelerken doğru sütunu seçin.

## Sektöre özgü sekmeler

Moda ve Reklam Testi popülasyonlarında ek bir sekme bulunur. Bu sekmedeki alanlar filtre değildir: seçenek işaretlemek yerine her seçeneğin payını yüzde olarak doğrudan yazarsınız. Her alanı ya boş bırakın ya da toplamını tam 100 yapın. Boş bırakılan alan için sistem varsayılan dağılımı kullanır.

### Moda: Moda Öznitelikleri

| Alan | Seçenekler |
| --- | --- |
| **Ana Alışveriş Kanalı** | Online Ağırlıklı, AVM Ağırlıklı, Outlet Ağırlıklı, Karma, Pasif |
| **Stil Özgüveni** | Yüksek, Orta, Düşük |

Toplam 100 değilse alanın altında **Toplam %100 olmalı.** uyarısı görünür.

### Reklam Testi: Reklam Testi Özellikleri

| Alan | Seçenekler |
| --- | --- |
| **Kategori İlgilenimi** | Yüksek, Orta, Düşük |
| **Reklama Açıklık** | Yüksek, Orta, Düşük |

Toplam 100 değilse alanın altında **Değerlerin toplamı 100 olmalıdır.** uyarısı görünür.

Her iki sekmede de toplamı 100 olmayan bir alan varken **Popülasyonu Oluştur** düğmesi devre dışı kalır.

Moda ve Reklam Testi personaları ayrıca sektöre özgü arketiplere (tüketici tiplerine) ayrılır. Arketipleri formda seçemez, onlara oran da veremezsiniz; sistem bunları kendisi atar. Reklam Testi popülasyonlarının ayrıntı sayfasında bu durum **Arketip temelli dağılım** olarak görünür. Sektörlerin farkları için [Sektörler](/dokumantasyon/arastirmalar/sektorler) sayfasına bakın.

## Formda seçilemeyen özellikler

Bazı bilgiler her personada bulunur ama formda filtre olarak sunulmaz:

- **Gelir grubu:** Yerini **SES** filtresi almıştır.
- **Tüketici davranışı:** Personanın kişilik puanlarından üretimden sonra türetilir, bu yüzden önceden seçilemez.
- **Hayat tarzı sınıfı:** **Hayat Tarzı** sekmesinde yalnızca alışkanlık ve sahiplik bilgileri vardır; personanın değerlere dayalı hayat tarzı sınıfı üretim sırasında atanır.
- **Pazar segmenti:** **Segmentasyon Verisi** kartında kabul ettiğiniz segmentasyondan gelir; segmentlere göre filtre uygulanamaz.
- **Arketip:** Moda ve Reklam Testi'nde sistem tarafından atanır.

Listede olmayan bir özelliği (ör. "Çevre dostu ürünleri tercih eder") personaların bir bölümüne eklemek için **Özel Özellik** sekmesini kullanın. Bu sekmede özelliği serbest metinle yazar, personaların yüzde kaçının bu özelliği taşıyacağını **Oran** alanına girersiniz; tüm satırların toplamı %100'ü geçemez. Özel özellik raporda ayrı bir kırılım olarak görünür. Ayrıntılar [Özel özellikler](/dokumantasyon/populasyonlar/ozel-ozellikler) sayfasındadır.

## Seçimleri kontrol etme

Formun sağındaki **Popülasyon Özeti** paneli, seçimlerinizi sekme başlıkları altında listeler. **Tümü** durumundaki özellikler bu listede yer almaz. Satırlar şöyle görünür:

- Seçilen yaş grupları virgülle ayrılır: "25-34, 35-44".
- SES sınıfları tireyle birleşir: "SES A–B".
- Evet/Hayır seçimleri özellik adıyla yazılır: "Kredi Kartı Sahipliği: Evet".
- Oranlar özellik adıyla ve her seçeneğin yüzdesiyle yazılır; yüzdesi 0 olan seçenekler gösterilmez.

Panelin altında toplam seçim sayısını gösteren sayaç (ör. **5 özellik**) ve **Popülasyonu Oluştur** düğmesi bulunur.

Popülasyon hazır olduğunda onu **Popülasyonlar** sayfasından açın. Ayrıntı sayfasındaki **Yaş Dağılımı**, **Cinsiyet Dağılımı** ve **SES Dağılımı** gibi grafikler gerçekleşen dağılımı gösterir. Filtrelerin ve oranların beklediğiniz gibi uygulandığını burada doğrulayın. Ayrıntı sayfası [Popülasyon kütüphanesi](/dokumantasyon/populasyonlar/populasyon-kutuphanesi) sayfasında anlatılır.

## İpuçları

- **Karşılaştırmak istediğiniz grupları dışarıda bırakmayın.** Filtrelediğiniz özellik raporda tek bir grup olarak kalır. Yalnızca **Kadın** seçmek yerine Kadın %60, Erkek %40 gibi bir oran verirseniz raporda iki grubu karşılaştırabilirsiniz.
- **Grupları yeterince büyük tutun.** Fiyat Analizi, Özelliğin Fiyata Etkisi ve Rekabet Analizi raporlarındaki segment grafikleri 5'ten az personası olan segmentleri göstermez; Çoktan Seçmeli Anket küçük segmentleri gösterir ama 30'dan az yanıtı olan bir segmentteki farkı güvenilir bulgu saymaz. 40 personalık bir popülasyonu çok sayıda küçük paya bölerseniz bazı gruplar raporda görünmeyebilir. Kırılımların nasıl çalıştığı [Segmentasyon](/dokumantasyon/sonuclar/segmentasyon) sayfasında anlatılır.
- **Filtreler maliyeti değiştirmez.** Bir çalışmanın kredi maliyeti persona sayısına ve yönteme bağlıdır; ayrıntılar için [Krediler](/dokumantasyon/hesap/krediler) sayfasına bakın.
- **Aynı popülasyonu yeniden kurmayın.** Benzer çalışmalarda kayıtlı popülasyonu seçin. İki çalışmadaki personalar birebir aynı olur ve sonuçları doğrudan karşılaştırabilirsiniz.

## İlgili sayfalar

- [Popülasyon oluşturma](/dokumantasyon/populasyonlar/populasyon-olusturma)
- [Özel özellikler](/dokumantasyon/populasyonlar/ozel-ozellikler)
- [Popülasyon kütüphanesi](/dokumantasyon/populasyonlar/populasyon-kutuphanesi)
- [Segmentasyon](/dokumantasyon/sonuclar/segmentasyon)
- [Sektörler: Genel Araştırma, Moda, Reklam Testi](/dokumantasyon/arastirmalar/sektorler)